Dùng AI soạn giáo án và bài giảng, quy trình sáu bước cho giáo viên

AI soạn được phần nào của giáo án

Một giáo án hoàn chỉnh gồm nhiều phần, và AI không giúp đều ở mọi phần. Bảng dưới phân việc theo sáu bước soạn bài:

Bước	AI làm được	Giáo viên phải tự làm
Xác định mục tiêu bài học	Diễn đạt lại mục tiêu theo mức độ nhận thức	Đối chiếu với yêu cầu cần đạt trong chương trình
Dựng khung thời gian	Chia tiết học thành các hoạt động có số phút	Xác nhận khớp với thời lượng thật của lớp
Viết nội dung từng hoạt động	Soạn câu dẫn, câu hỏi, ví dụ, tình huống	Chọn ví dụ hợp với học sinh lớp mình
Chuẩn bị học liệu	Sinh phiếu bài tập, sơ đồ, hình minh họa	Kiểm tính chính xác của số liệu và hình
Dự kiến tình huống lớp học	Liệt kê lỗi học sinh hay mắc và cách xử lý	Bổ sung tình huống của chính lớp mình
Kiểm tra, đánh giá	Ra câu hỏi nhiều mức độ	Chấm mức độ khó thật so với học sinh

Nguyên tắc chung: AI làm phần soạn thảo, giáo viên giữ phần quyết định chuyên môn. UNESCO nêu cùng nguyên tắc đó trong hướng dẫn dùng AI tạo sinh trong giáo dục, là con người chịu trách nhiệm cuối cùng về nội dung dạy học.

Khung câu lệnh năm phần cho giáo án

Câu lệnh chung chung như "soạn giáo án bài phân số lớp 4" luôn ra kết quả chung chung. Khung năm phần dưới đây cho kết quả dùng được ngay:

1. Vai trò và bối cảnh. Bạn là giáo viên dạy môn gì, lớp mấy, trường loại nào, sách đang dùng là bộ nào.
2. Yêu cầu cần đạt. Chép nguyên văn yêu cầu cần đạt của bài trong chương trình, không tóm tắt lại.
3. Ràng buộc. Thời lượng một tiết bao nhiêu phút, sĩ số bao nhiêu, thiết bị có gì, học sinh đã học gì trước bài này.
4. Định dạng đầu ra. Bảng thời gian trước, nội dung chi tiết sau; hoặc mẫu giáo án mà trường bạn đang dùng.
5. Điều cấm. Không thêm hoạt động cần thiết bị lớp không có, không dùng thuật ngữ ngoài chương trình, không bịa số liệu.

Phần 2 và phần 3 là hai phần người mới hay bỏ qua, và cũng là hai phần quyết định giáo án có dùng được hay không. Khung bốn phần tổng quát cho mọi loại câu lệnh nằm ở bài cách viết câu lệnh.

Quy trình sáu bước trên một tiết dạy

Bước 1: Đưa yêu cầu cần đạt và xin khung thời gian. Yêu cầu AI chỉ trả về bảng hoạt động và số phút, chưa viết nội dung. Bước này rẻ, sai thì sửa ngay, tránh phải bỏ cả giáo án dài.

Bước 2: Chốt khung, rồi xin nội dung từng hoạt động. Làm từng hoạt động một. Viết cả giáo án trong một lượt hỏi luôn cho kết quả nông hơn.

Bước 3: Yêu cầu ba phương án cho hoạt động mở đầu. Đây là phần AI làm tốt và cũng là phần tốn thời gian nhất khi soạn tay.

Bước 4: Sinh học liệu. Phiếu bài tập, sơ đồ, bảng so sánh. Với slide, công cụ như Gamma dựng bản nháp từ dàn ý nhanh hơn làm tay; sau đó vẫn phải chỉnh chữ và hình cho đúng lứa tuổi.

Bước 5: Xin phần dự kiến tình huống. Câu hỏi hiệu quả: học sinh lớp mấy thường hiểu sai điều gì ở nội dung này, và dấu hiệu nào cho thấy các em đang hiểu sai.

Bước 6: Tự kiểm trước khi in. Xem mục tiếp theo.

Năm chỗ AI hay sai khi soạn nội dung dạy học

• Lệch chương trình. Mô hình học từ tài liệu quốc tế nhiều hơn tài liệu Việt Nam, nên dễ đưa vào khái niệm chưa học tới hoặc cách gọi khác sách giáo khoa.
• Sai thời lượng. Giáo án ra đẹp nhưng làm hết phải mất hai tiết. Luôn bắt AI ghi số phút cho từng hoạt động.
• Bịa số liệu và trích dẫn. Ngày tháng, số liệu thống kê, tên tác phẩm đều có thể sai. Bài vì sao AI bịa thông tin giải thích cơ chế và cách kiểm.
• Ví dụ xa học sinh. Tình huống lấy bối cảnh nước ngoài, giá cả, đơn vị đo không quen thuộc.
• Mức độ khó không đúng. AI đánh giá độ khó theo văn bản, không theo học sinh thật. Phần này phải do giáo viên chấm lại.

Nguyên tắc an toàn: không đưa thông tin cá nhân của học sinh vào công cụ AI. Tên, điểm số, tình trạng sức khỏe, hoàn cảnh gia đình đều không nên nhập. Xem thêm an toàn dữ liệu khi dùng AI.

Công cụ nào cho việc nào

Việc	Công cụ hợp	Ghi chú
Soạn giáo án, câu hỏi, tình huống	ChatGPT, Gemini	Cần khung câu lệnh năm phần
Phiếu bài tập, đề theo mức độ	MagicSchool	Có sẵn mẫu dành cho giáo viên
Slide bài giảng	Gamma, Copilot trong PowerPoint	Dựng từ dàn ý, chỉnh lại hình
Hình minh họa, sơ đồ	Canva và công cụ tạo ảnh	Kiểm hình trước khi chiếu cho lớp
Trò chơi kiểm tra	Quizizz, Kahoot	Nhập câu hỏi do AI sinh, giáo viên duyệt
Video bài giảng có giọng đọc	Công cụ đọc văn bản và dựng video	Nghe lại toàn bộ trước khi phát

So sánh bốn trợ lý AI phổ biến theo kiểu việc nằm ở bài ChatGPT, Claude, Gemini, Copilot khác nhau thế nào.

Bài tập để bắt đầu trong tuần này

Chọn đúng một tiết bạn sẽ dạy tuần sau, làm theo thứ tự: chép yêu cầu cần đạt vào câu lệnh, xin bảng thời gian, chốt bảng, xin nội dung hai hoạt động khó nhất, tự viết phần liên hệ thực tế. So sánh thời gian soạn với lần trước.

Làm đủ ba tiết theo cách này là bạn đã có mẫu câu lệnh riêng cho môn mình dạy, dùng lại được cho cả học kỳ. Phần luyện có người sửa trực tiếp nằm trong khóa học AI cho giáo viên, 14 tới 16 buổi, học tại 13 cơ sở ở TP.HCM, Bình Dương, Đồng Nai và Bà Rịa - Vũng Tàu.

Câu hỏi thường gặp

Dùng AI soạn giáo án có bị coi là gian lận không?

Không, nếu giáo viên vẫn là người quyết định nội dung và chịu trách nhiệm về tính chính xác. AI ở đây đóng vai trò công cụ soạn thảo, giống như dùng mẫu giáo án có sẵn rồi chỉnh.

Trường chưa có quy định về dùng AI thì nên làm gì?

Tự đặt ba nguyên tắc: không nhập dữ liệu học sinh, tự kiểm mọi số liệu trước khi dùng, ghi rõ phần nào do AI hỗ trợ khi chia sẻ học liệu cho đồng nghiệp.

Dùng bản miễn phí có đủ không?

Đủ cho phần soạn văn bản và câu hỏi. Phần dựng slide, tạo ảnh số lượng lớn và xuất file theo mẫu thường cần gói trả phí.

Soạn giáo án bằng tiếng Việt hay tiếng Anh cho ra kết quả tốt hơn?

Viết câu lệnh bằng tiếng Việt cho nội dung dạy bằng tiếng Việt. Chất lượng tiếng Việt của các mô hình hiện đủ tốt, và hỏi bằng tiếng Việt tránh được bước dịch làm lệch thuật ngữ chương trình.

Mất bao lâu để quen?

Khoảng ba tới năm tiết soạn theo quy trình trên. Sau đó phần lớn thời gian chỉ còn dành cho việc chỉnh nội dung cho hợp lớp mình.

Nguồn tham khảo

• UNESCO - Guidance for generative AI in education and research
• MagicSchool AI
• OpenAI Academy